Tag: środowiska antropogeniczne

Borowiec wielki

przez , 01.lis.2016, w Flora i Fauna

Borowiec wielkiBorowiec wielki (Nyctalus noctula, Schreber 1774) występuje w całej Europie (nie stwierdzono go tylko na Islandii), choć rzadko na północy, w Azji od Uralu z zasięgiem do Chin i Japonii oraz w północnej Afryce. Spotykany jest również daleko poza swoim zwartym zasięgiem, na przykład na zupełnie bezleśnych wyspach północnego Atlantyku czy w takich krajach tropikalnych jak Indie, a nawet Mozambik. Prawdopodobnie zapędza się w tak odległe rejony podczas swoich sezonowych wędrówek.
W Polsce jest jednym z trzech największych gatunków nietoperzy i występuje powszechnie na terenie całego kraju z wyjątkiem najwyższych partii górskich. Jest jednym z najczęściej spotykanych krajowych nietoperzy. Zamieszkuje szerokie spektrum środowisk, a jego kolonie najczęściej zasiedlają tereny leśne, luźne zadrzewienia, miejskie parki.

W ciągu dnia ukrywa się w wysoko położonych dziuplach drzew (od 4 do 24 metrów), chętnie wybierając dziuple o przekroju okrągłym, głównie wykute przez dzięcioły. Wykorzystuje również jako schronienie (choć rzadko) budki dla ptaków oraz szczeliny skalne. Kryjówki zmienia bardzo często, każda kolonia wykorzystuje w ciągu dnia kilka dziupli.
W ostatnich latach borowce wykorzystują z powodzeniem budynki na terenie miast – prócz strychów, budynki z tak zwanej wielkiej płyty. Wydaje się, że najprawdopodobniej uznały te labirynty szczelin i zakamarki w ścianach bloków za świetne kryjówki, odpowiadające im do tego stopnia, że korzystają z nich przez cały rok – latem wychowują w nich młode, a zimą hibernują.Kolonia borowców wielkichZ początkiem wiosny samice w dziuplach tworzą duże kolonie rozrodcze (które mogą grupować ponad 100 samic), często tworzą kolonie mieszane z borowiaczkiem lub nockiem rudym, natomiast samce, jak u większości gatunków, żyją samotnie, wykazując w okresie godów terytorialność. Samce zajmując kryjówkę godową oraz niewielkie terytorium godowe wokół niej, oznakowują je za pomocą wydzieliny zapachowej produkowanej przez silnie powiększone gruczoły policzkowe, natomiast nocą, za pomocą donośnych sygnałów dźwiękowych (godowych) emitowanych z otworów kryjówek (słyszalnych dla człowieka) wabią samice, równocześnie odstraszając tym samym innych samów. Za kryjówki godowe najczęściej służą dziuple drzew, a wokół terytorialnych samców gromadzą się grupy samic nawet do 20 osobników (z reguły 4 – 5).

Kopulację odbywają się również w koloniach zimowych, miejscach hibernacji bez zachowań terytorialnych czy tworzenia haremów samic. Wówczas zapłodnienie jest opóźnione i ma miejsce pod koniec zimy bądź z początkiem wiosny. Zimą potrafią tworzyć duże kolonie składające się z osobników tej samej płci. Po ciąży trwającej od 70 do 75 dni, w czerwcu lub na początku lipca, samica zwykle rodzi dwoje młodych (rzadko troje), żywiących się mlekiem matki, aż do uzyskania samodzielności po około 8 – 9 tygodniach. Po usamodzielnieniu się młodych borowców, w sierpniu rozpoczyna się okres godowy. Osiągnięcie dojrzałości płciowej następuje po około 1,5 roku. Średnia długość życia wynosi 12 lat.Borowiec wielki (2)Podobnie jak inne nietoperze borowiec prowadzi nocny tryb życia, jednakże na łowy wylatuje dużo wcześniej od pozostałych gatunków, często gdy jest jeszcze zupełnie jasno, na około godzinę przed zachodem słońca. Odnotowano także osobniki żerujące w dzień. Ich lot jest szybki, ale niezręczny, są mało zwrotne, najczęściej latają po liniach prostych i kiepsko radzą sobie wśród przeszkód jakim jest gęsta roślinność. Podczas aktywności nocnej odżywiają się owadami schwytanymi w locie, które lokalizują wykorzystując echolokację – wysyłane o względnie niskiej częstotliwości, bo 18 – 22 kHz (najlepiej słyszalne w detektorze heterodynowym), bardzo głośne i dźwięczne ultradźwięki, przypominające dźwięk „plip-plop”, o zasięgu do 200 metrów. Niektórym chiropterologom podchodzącym do sieci, w którą złapało się kilka borowców, doświadczało dziwnego uczucia podenerwowania i dyskomfortu. Przyczyną było najprawdopodobniej duże natężenie wydawanych przez te nietoperze ultradźwięków na granicy słyszalności.

Z nastaniem jesieni, kiedy to noce stają się już zimne, noc spędzają w ukryciu, polując jedynie o zmroku i świcie. Szczególnym upodobaniem (jako typowych lotników otwartych przestrzeni) darzą sobie za teren łowiecki zbiorniki wodne, nad którymi latają duże roje owadów. Ich lot jest szybki i wysoki, daleki od powierzchni ziemi i przeszkód. Żerują również na terenach leśnych, a także między zabudową miejską. Pokarm borowców jest bardzo zróżnicowany, począwszy od drobnych muchówek z rodziny ochotkowatych, jętek, motyli nocnych po duże chrząszcze.
Hibernacja przypada od października do kwietnia. Tylko mała część borowców zimuje w tym samym lesie, w którym przebywała latem. Większość populacji wybiera migrację – nietoperze te odlatują jesienią w bardziej przyjazne klimatycznie rejony i powracają ponownie dopiero wiosną.Borowiec wielki w dziupliWędrówki borowców to dość spektakularne, do niedawna nieznane i niezauważane przez wielu ludzi zjawisko – lecą one w dużych grupach, często w ciągu dnia. Intensywne przeloty tych nietoperzy obserwuje się między innymi na wybrzeżu Bałtyku. Prawdopodobnie nadlatują one z Rosji i krajów nadbałtyckich. Maksymalny zaobserwowany przelot wynosił ponad 1000 km. Stwierdzono również, że przynajmniej część borowców z terenu Polski zimuje w Czechach, na Słowacji i Węgrzech, a nawet w Szwajcarii. Z kolei niektóre ze znajdowanych u nas zimą, mogą Polskę traktować jako „ciepły kraj” i przybywać z północy lub wschodu. Zimowe spotkania z borowcami w naszym kraju należą zresztą do rzadkości. Nietoperze te nie lubią miejsc najczęściej kontrolowanych przez badaczy – antropogenicznych i naturalnych podziemi. W schronach czy bunkrach dotąd ich u nas nie zaobserwowano, a w jaskiniach tylko kilkakrotnie.

Borowiec wielki jest nie do pomylenia z żadnym innym gatunkiem nietoperza występującym na terenie Polski. Długość jego ciała wynosi 65 – 83 mm, rozpiętość skrzydeł 37 – 48 cm, zaś masa ciała waha się w granicach 15 – 45 g. Posiada gęste, jedwabiście lśniące futro, o krótkich włosach, ubarwione jednakowo na całym ciele – u osobników młodocianych jest ciemnobrązowe, a u dorosłych rudobrązowe.
Uszy ma krótkie i zaokrąglone, z krótkim koziołkiem przy końcu płatowato rozszerzonym, przypominającym grzybek – jego szerokość w górnej części większa przynajmniej dwukrotnie niż w dolnej. Tylna krawędź ucha zakończona jest charakterystycznym fałdem sięgającym kąta pyszczka. Te masywne, krótkie i szerokie uszy odróżniają borowca od innych gatunków.Borowiec wielki w locieSkrzydła ma wąskie, a błona lotna na nich, podobnie jak pyszczek, jest ciemnobrązowa, niekiedy niemal czarna, przyczepiona do pięty. Osobniki dorosłe posiadają błonę skrzydłową pokrytą gęsto włosami wzdłuż tułowia i przedramienia. Ostroga sięga do połowy odległości między ogonem, a piętą, poza nią wystaje płatek skórny z poprzeczną chrząstką, zaś koniec ogona wystaje poza błonę ogonową na 2 – 3 mm. Przedramię ma długość 50 – 59 mm.
Czaszkę ma dużą i masywną, prawie wcale nie wyprofilowaną. Jej długość kondylobazalna wynosi 17,5 -  21,2 mm, długość żuchwy 13,5 – 15 mm, wysokość gałęzi żuchwy 4,3 – 4,8 mm.
W szczęce górnej znajdują się 2 siekacze, 1 kieł, 2 przedtrzonowce i 3 trzonowce. W szczęce dolnej 3 siekacze, 1 kieł, 2 przedtrzonowce, 3 trzonowce.

Borowiec wielki nie ma wielu wrogów w naturze mogących stanowić poważne zagrożenie dla jego populacji. Nieznaczne wyjątki stanowią przypadki schwytania go przez sowy – puszczyka i płomykówkę. Innymi zagrożeniami wynikającymi z działalności człowieka jest usuwanie starych, martwych lub obumierających drzew, a tym samym zmniejszanie ilości wykorzystywanych przez borowca dziupli czy szczelin za odstającą korą, jak również prace budowlane w miastach związane z termomodernizacją budynków dla osobników ukrywających się w ich szczelinach i innych elementach konstrukcyjnych (bywają zamurowywane w swoich kryjówkach).
Borowiec wielki objęty jest w Polsce ścisłą ochroną jako gatunek wymagający czynnej ochrony i zamieszczony jest w załączniku IV Dyrektywy Rady EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory oraz w załączniku II Konwencji Berneńskiej.

Komentowanie nie jest możliwe :, , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Szczerbówka – złoty motyl podziemi

przez , 26.sty.2015, w Flora i Fauna

Szczerbówka ksieniEksplorując podziemia często w świetle swych czołówek dostrzegamy na ścianach sztolni i jaskiń mieniącego się od kropel wody na swych skrzydłach, pobłyskującego złotem motyla.
Ten motyl to szczerbówka ksieni (Scoliopteryx libatrix) nazywana też szczerbówką wierzbówką. Jej dwuczłonowa nazwa pochodzi od wyszczerbionych zewnętrznie skrzydeł i przełożonej klasztoru żeńskiego (ksieni).
Szczerbówka jest średniej wielkości ćmą z rodziny Erebidae, podrodzina Scoliopteryginae. Niegdyś klasyfikowana była do rodziny sówkowatych (Noctuidae), podrodziny Calpinae, podrodziny ciem odżywiających się krwią ssaków. Choć głównie są to ćmy występujące w strefie tropikalnej, również w Polsce można spotkać tego motyla-wampira. Na południu Polski (województwo Małopolskie i Podkarpackie) występuje Calyptra thalictri, którego samce od czasu do czasu uzupełniają swoją dietę krwią ssaków. Na szczęście rzadko atakują ludzi.

Szczerbówka jest gatunkiem licznie rozpowszechnionym na terenie całego kraju, bardzo pospolita i występująca głównie na terenach wilgotnych takich jak lasy łęgowe czy wilgotne zarośla, brzegi rzek i strumieni, lasy liściaste i mieszane ale nieobce są jej parki, ogrody i cmentarze. Ten piękny motyl osiąga rozpiętość skrzydeł od 40 do 45 mm. Zewnętrzne brzegi pierwszej pary skrzydeł są charakterystycznie ząbkowane, wyszczerbione. Barwa w zależności od osobnika jest brązowa lub szaro – brązowa o zmienności odcieni barw. Charakterystyczne są natomiast rdzawe plamy przypominające trochę wyglądem literę „L” w części nasadowej przedniej pary skrzydeł. Na skrzydłach znajdują się białe plamki oraz biegną dwa poziome, zygzakowate białe paski. Ubarwienie często nazywane jest „rysunkiem ognistym”.
Ciekawostka: czasowym pasożytem szczerbówek (parazytoidem) jest Pimpla rufipes składająca swoje jaja w jej ciele. Larwy żywią się jej ciałem nie pozbawiając życia przed przepoczwarzeniem.Szczerbówka ksieni (1)Ksieni prowadząca nocny tryb życia najbardziej staje się aktywna podczas pełni księżyca. Wychodząc na blask księżyca poszukuje pokarmu w postaci nektaru kwiatowego, wysysa sok z owoców i jagód, szczególnie tych opadłych, przejrzałych. Nocą odbywa się też składanie jajeczek przez samice. Do tego celu wyszukują liści wierzb, topoli bądź jarzębów. Na liściach tych drzew rozwijają się (żerują) ich, pięciocentymetrowe gąsienice. Są podłużne, gładkie, barwy zielonej, często z dwoma białymi paskami ciągnącymi się wzdłuż boków ciała. Gąsienice występują od maja do września, budując pod koniec swojego rozwoju umieszczony w oprzędzie, cienki białawy kokon. W nim przeobrażają się w dość sporą brązową lub czarną poczwarkę. W ciągu roku szczerbówka ma dwa pokolenia. Charakterystycznym elementem życia tego motyla jest sposób zimowania. Właśnie wtedy najczęściej spotykamy go licznie podczas eksploracji podziemi. Już w trakcie jesieni dorosłe osobniki (imago) tłumnie zlatują się do jaskiń i sztolni (korzystają również ze środowisk antropogenicznych takich jak bunkry, piwnice czy strychy) i stopniowo zapadają w stan owadziej hibernacji czyli tak zwanej diapauzy. Podczas tego procesu nierzadko tworzą większe skupienia na ścianach lub stropie, a ich ciała pokrywają się kropelkami wody zwracając tym samym naszą uwagę.

Komentowanie nie jest możliwe :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Studniczek jaskiniowy

przez , 05.gru.2014, w Flora i Fauna

StudniczekStudniczek jaskiniowy zaliczany jest do grupy stygobiontów (troglobiontów) zamieszkujących wody podziemne.
Stygobionty są organizmami przystosowanymi do życia w wodach podziemnych, tak zwanego stygalu. Ze względu na panujące specyficzne warunki, takie jak na przykład niska temperatura i brak światła, u tego typu organizmów obserwuje się specyficzne przystosowanie utrudniające egzystowanie w innych typach wód – zanik organów wzroku czy zanik pigmentu w skórze i powłokach ciała, w wyniku czego ciało jest na ogół białe lub przezroczyste. Kolejnymi charakterystycznymi cechami tych zwierząt jest fotofobizm – unikanie światła, spowolnienie procesów metabolicznych, zanik periodyczności sezonowej w związku ze stałą temperaturą wody i brakiem wpływu pór roku oraz znaczny rozwój narządów dotyku, a tym samym narządów ułatwiających orientację przestrzenna w ciemności.

Ze względu na genealogię stygalu jedna część stygobiontów pochodzi od różnych form życia w wodach słonych (morskich), druga zaś część od form słodkowodnych. Tłumaczyć to można przetrwaniem niektórych hydrobiontów po nasunięciu się lądolodu, które mogły przystosować się do życia w wodach podziemnych. W związku z tym powstał podział stygobiontów na:
- paleostygobionty – gatunki o najstarszym rodowodzie,
- neostygobionty – gatunki o młodszym rodowodzie,
- substygobionty – gatunki, które przystosowały się do stygalu niedawno.
W Polsce stygobionty występują jedynie w górach, a przedstawicielami studniczka jaskiniowego są trzy gatunki: Studniczek podziemny (Niphargus aquilex), Studniczek tatrzański (Niphargus tatrensis) i Niphargus puteanus.

Studniczek jest gatunkiem skorupiaka z rządu obunogów, kiełża żyjacego w wodach podziemnych jaskiń, zasiedlającego potoki i rzeki przepływające przez jaskinie oraz żyły wodne. Występuje również na dnie dużych górskich oligotroficznych jezior, w głębokich studniach i źródłach mających połączenie z wodami podziemnymi.
Studniczek tatrzański (Niphargus tatrensis) to mały, długości 6-16 mm, białawy skorupiak wodny, odznaczający się zanikiem oczu lub zachowaniem ich w formie szczątkowej i brakiem pigmentu. Odkryty został w 1887 roku przez Augusta Wrześniowskiego w zakopiańskich studniach, a opisany w 1888 roku. Na terenie Tatr po raz kolejny został odnaleziony w Jaskini Miętusiej przez Kazimierza Kowalskiego w 1950 roku. Kolejne jego stanowiska występowania stwierdzono w Jaskini Zimnej, Jaskini Mroźnej, Jaskini Mylnej. Pojawia się też wypływając z wód podziemnych w źródłach Tatr na przykład w Lodowym Źródle w Dolinie Kościeliskiej, Podtatrza, Beskidów Zachodnich i jaskiniach Sudetów (np.w podziemnym jeziorku w Jaskini Radochowskiej). Ostatnio stwierdzono jego występowanie w Wywierzysku Olczyskim. Nie stwierdzono go w środowiskach antropogenicznych jakimi są sztolnie i kopalnie.
Studniczek jako jeden z przedstawicieli speleofauny uważany bywa za relikt trzeciorzędowy.

Komentowanie nie jest możliwe :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Troglobionty, troglofile, troglokseny

przez , 16.gru.2013, w Flora i Fauna

TTTEksplorując podziemia jakimi są między innymi jaskinie i sztolnie, skupiamy się głównie na ich strukturze skalnej – naciekach, minerałach, skałach, przebiegu korytarzy, zabudowie. Pomijamy jednak często ich faunę, niewielkich, a bardzo ciekawych mieszkańców. Gatunki fauny podziemnej dzieli się na trzy zespoły, różniące się stopniem powiązania ich życia ze środowiskiem jaskiń i antropogenicznych.

Troglobionty – gatunki występujące tylko i wyłącznie w jaskiniach (np. roztocza, pajęczaki, chrząszcze, skoczogonki).
Troglofile – gatunki stale żyjące w jaskiniach, lecz występujące również poza, w środowisku o podobnych warunkach na przykład pod kamieniami, w glebie, w szczelinach skalnych (tj. różne gatunki owadów bez skrzydłowych, stonogi, pająki).
Troglokseny – gatunki żyjące na powierzchni, jednak wykorzystujące jaskinie jako miejsce okresowego pobytu, przypadkowo lub regularnie w okresie zimy (np. muchówki, motyle, wije, pająki, ślimaki, nietoperze).

Przyjrzyjmy się im podczas naszych eksploracji, ale niekoniecznie ich dotykajmy, bo na przykład ukąszenie pająka sieciarza jaskiniowego do przyjemnych nie należy.

Komentowanie nie jest możliwe :, , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...