Nietoperze w Polsce

przez , 16.gru.2013, w Flora i Fauna

Nietoperze w PolsceW Polsce występuje 25 gatunków nietoperzy:

Rodzina podkowcowatych (Rhinolophidae) :
1.Podkowiec duży (Rhinolophus ferrumequinum)
2.Podkowiec mały (Rhinolophus hipposideros)
Rodzina mroczkowatych (Vespertiniolidae) :
3.Borowiaczek (Nyctalus leisleri)
4.Borowiec olbrzymi (Nyctalus lasiopterus)
5.Borowiec wielki (Nyctalus noctula)
6.Gacek brunatny (Plecotus auritus)
7.Gacek szary (Plecotus austiacus)
8.Karlik drobny (Pipistrellus pygmaeus)
9.Karlik Kuhla (Pipistrellus kuhlii)
10.Karlik malutki (Pipistrellus pipistrellus)
11.Karlik większy (Pipistrellus nathusii)
12.Mopek (Barbastella barbastellus)
13.Mroczek posrebrzany (Vespertilio murinus)
14.Mroczek pozłocisty (Eptesicus nilssonii)
15.Mroczek późny (Eptesicus serotinus)
16.Nocek Alkatoe (Myotis alcathoe)
17.Nocek Bechsteina (Myotis bechsteinii)
18.Nocek Brandta (Myotis brandtii)
19.Nocek duży (Myotis myotis)
20.Nocek łydkowłosy (Myotis dasycneme)
21.Nocek Natterera (Myotis nattereri)
22.Nocek orzęsiony (Myotis emarginatus)
23.Nocek ostrouszny (Myotis blythii)
24.Nocek rudy (Myotis daubentonii)
25.Nocek wąsatek (Myotis mystacinus)Nietoperze w Polsce 1Notka o nowych gatunkach na terenie Polski

Przez długi czas fauna naszego kraju liczyła 21 gatunków nietoperzy. Jeszcze dzisiaj wiele źródeł podaje taką ich liczbę. W ostatnich latach natomiast stwierdzono cztery kolejne gatunki tych zwierząt. Zaczęło się od karlików. Chiropterolodzy rejestrujący dźwięki nietoperzy przy pomocy specjalnych detektorów już w 1994 roku zauważyli, że karliki malutkie wykazują swoistą zmienność. Niektóre osobniki generują ultradźwięki o częstotliwości 45 kHz, inne zaś o częstotliwości 55 kHz. Po genetycznym przebadaniu tych zwierząt w 1999 roku okazało się, że w gruncie rzeczy są to dwa różne gatunki, choć bardzo do siebie podobne – prawie identyczne! W ten sposób obok karlika malutkiego (Pipistrellus pipistrellus) pojawił się inny karlik (Pipistrellus pigmaeus). Pozostała jeszcze kwestia określenia dla niego polskiej nazwy. Mieliśmy karlika większego i karlika malutkiego, a że ten trzeci był z nich najmniejszy przyjęto nazwę karlik drobny. Tak oto przybył nowy gatunek nietoperza, a ich ogólna liczba w Polsce wzrosła do 22. Potem pojawił się kolejny karlik.

W 2004 roku w Warszawie stwierdzono jednego osobnika karlika Khula (Pipistrellus kuhlii). Jest to gatunek występujący w południowej Europie, w strefie klimatu śródziemnomorskiego. W ostatnich latach obserwowana jest jego ekspansja na północ. Stąd nie wiadomo, czy stwierdzony osobnik został zawleczony jakimś pojazdem, czy jest to pierwszy symptom, że nietoperz ten opanowuje nowe tereny. W ten sposób liczba karlików wzrosła do czterech, a ogólna liczba krajowych gatunków nietoperzy do 23. Po karlikach przyszła pora na nocki. W 2005 roku w Tatrach stwierdzono nocka ostrousznego. W otworze Jaskini Czarnej w rozstawioną sieć złowiono jednego dorosłego samca. Jest to gatunek, którego spodziewano się w Polsce, gdyż na Słowacji znane były jego stanowiska zlokalizowane niedaleko naszej południowej granicy.

W ten sposób lista krajowych gatunków nietoperzy wzrosła do 24. Kolejnym gatunkiem też był nocek. Przeprowadzone badania genetyczne wykazały, że dwa bardzo do siebie podobne gatunki nocek Brandta i nocek wąsatek to w rzeczywistości 3 gatunki. Po przeprowadzeniu badań genetycznych wyróżniono jeszcze nocka Alkatoe (Myotis alcathoe). Ten nowy dla nauki gatunek po raz pierwszy został opisany w 2001 roku na terenie Grecji. W 2007 roku pojawiła się publikacja naukowa wykazująca obecność tego gatunku na terenie Polski i w kilku innych europejskich krajach. Tym samym liczba gatunków stwierdzonych w Polsce obecnie wynosi 25.Nietoperze w Polsce 2Trochę o naszych nietoperzach

Podstawowym pokarmem naszych krajowych nietoperzy są owady. Niektórym gatunkom zbierającym pokarm z liści zdarza się zjadać także pająki, a gatunkom polującym nad wodami różne wodne bezkręgowce, a nawet małe rybki. Nietoperze polują nocą, a ich ofiarami są przede wszystkim te owady, które są niedostępne dla ptaków owadożernych, aktywnych w dzień. Przy czym ich selektywność żerowania dotyczy prawie wyłącznie wielkości ofiar. Często owady występujące w danym miejscu najliczniej stanowią ich główny składnik pożywienia. Ofiary są wówczas łatwe do wyśledzenia i schwytania. W ten sposób nietoperze są ważnymi regulatorami liczebności owadów wykazujących tendencje do masowych pojawień, rojeń.

W ciągu nocy jeden nietoperz potrafi zjeść owady o masie równej 30% masy własnego ciała. Borowiec wielki przez noc może zjeść 30 chrabąszczy, a nocek rudy 500 komarów. Licząca 500 osobników kolonia nocków dużych pożera w ciągu lata około 2 ton owadów. Nietoperze wykazują dużą plastyczność w zasiedlaniu poszczególnych terenów. Nie daje się wyróżnić gatunków ściśle związanym z jednym typem środowiska. Na przykład rozród tego samego gatunku może odbywać się w głębi kompleksu leśnego, a zimowanie na obszarze zurbanizowanym, obfitującym w odpowiednie kryjówki. W czasie żerowania prawie zawsze wykazują związek z terenami zalesionymi lub ze skupiskami drzew.Nietoperze w Polsce 3Tereny otwarte charakteryzują się zwykle ubóstwem nietoperzy. Wynika to z jednej strony z mniejszej dostępności pokarmu, a z drugiej z braku punktów odniesienia, ułatwiających orientację w terenie. W klimacie umiarkowanym zasoby pokarmowe, z których korzystają nietoperze są dostępne sezonowo. Tak, więc okres zimy, prawie zupełnego braku pożywienia, spędzają w stanie hibernacji. Wszystkie procesy życiowe ulegają znacznemu spowolnieniu, a temperatura ciała zostaje obniżona do temperatury otoczenia. To umożliwia przetrwanie nawet kilku miesięcy bez pobierania pokarmu, jedynie przy wykorzystaniu zmagazynowanych pod skórą zapasów tłuszczu. Na miejsca hibernacji nietoperze poszukują dobrze izolowanych termicznie, chłodnych, wilgotnych i zacisznych miejsc. Do naturalnych zimowisk tych zwierząt należą jaskinie, głębokie szczeliny skalne, dziuple grubych drzew, nory zwierząt.

W rejonach gdzie tego typu kryjówek brakuje, są w dużym stopniu uzależnione od schronień antropogenicznych jakimi są sztolnie, piwnice, studnie, stare fortyfikacje, różnego typu schrony, tunele, kanały, a czasami także strychy i szczeliny w murach. Liczebność kolonii zimowych może być bardzo różna. Najczęściej spotyka się kryjówki od kilku do kilkunastu osobników, ale niekiedy w jednym zimowisku mogą przebywać setki, a nawet tysiące nietoperzy. Do największych stanowisk w Europie należy rezerwat „Nietoperek” w województwie lubuskim, gdzie w podziemnym systemie fortyfikacji Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego pochodzącego z okresu II wojny światowej, zimuje nawet ponad 30 tysięcy osobników z 12 gatunków (w sezonie 2013/2014 – 36.500, najliczniejsze były nocki duże – 27.000 i nocki rude).Nietoperze w Polsce 4Wiosną nietoperze opuszczają kryjówki zimowe i przystępują do rozrodu. Jednak kopulacja odbywa się już jesienią lub zimą. Nasienie przechowywane jest w drogach rodnych samicy do czasu owulacji, która następuje wiosną. Do zapłodnienia dochodzi tuż przed lub bezpośrednio po opuszczeniu zimowiska. Ciąża trwa stosunkowo długo, bo około dwóch miesięcy. Młode nietoperze najczęściej przychodzą na świat w tak zwanych koloniach rozrodczych. Są to skupiska samic liczące kilka, kilkadziesiąt, a czasami i kilkaset osobników. W koloniach przebywają głównie samice, które wspólnie rodzą i wychowują potomstwo. W naszych warunkach klimatycznych, odbywa się to najczęściej w czerwcu. Samica rodzi jedno lub rzadko dwa nagie i ślepe młode. Przez pierwsze tygodnie karmione są one mlekiem matki. Pod opieką samic pozostają do czasu uzyskania samodzielności, co zwykle trwa 4 – 6 tygodni.

Niska w porównaniu z innymi zwierzętami o podobnych rozmiarach rozrodczość rekompensowana jest długim, kilku lub kilkunastoletnim okresem życia. Nierzadko dożywają wieku 20 – 30 lat, a rekordzistami wśród gatunków europejskich są nocek Brandta, którego odłowiono 38 lat po zaobrączkowaniu i nocek duży, który dożył przynajmniej 37 lat. Naturalnymi schronieniami kolonii rozrodczych są dziuple drzew, szpary pod odstającą korą, a także jaskinie i szczeliny skalne. Kryjówki pochodzenia antropogenicznego to najczęściej różnego typu budynki i budowle, niekiedy nawet takie jak szopy, szałasy czy ambony myśliwskie. Spotyka się je także w budkach dla ptaków, stosach drewna, latarniach ulicznych, mostach i przepustach wodnych. W budynkach kolonie rozrodcze najczęściej zlokalizowane są na strychach, w ścianach, za okiennicami i w piwnicach.Nietoperze w Polsce 5Począwszy od wczesnej wiosny, przez większą część roku, samce nietoperzy żyją samotnie. Ich kryjówkami są miejsca o podobnym charakterze jak kryjówki samic w koloniach rozrodczych – dziuple drzew i wszelkiego rodzaju zakamarki budowli, jednak z reguły szukają schronień chłodniejszych. Dopiero jesienią, gdy rozpoczyna się sezon godowy aktywność samców wzrasta. Szczególnie spektakularne są rytuały godowe niektórych gatunków. Samce borowców i karlików w okresie godów zajmują swoje terytoria i emitują specjalny rodzaj sygnałów socjalnych. Zależnie od gatunku, siedząc w dziupli lub też oblatując terytorium, nawołują tymi głosami godowymi samice. Z kolei wspólnymi arenami popisów samców na przykład mopka, gacków, czy niektórych nocków, są wybrane schronienia podziemne i ich okolice. Do takich szczególnych miejsc zlatują się w okresie późnego lata i jesieni osobniki obu płci ze znacznego obszaru w celu odbycia godów.

Aktywność ta, nazywana czasem jesiennym rojeniem, nie jest całkowicie poznana i nadal pozostaje tematem licznych badań. Pozostałe schronienia nietoperzy to tak zwane kwatery przejściowe. Są to miejsca wykorzystywane na ogół wyłącznie w okresie wiosennym i jesiennym, zwykle kryjówki słabo izolowane termiczne na przykład płytkie jaskinie, niewielkie piwnice, szczeliny mostów, itp.
W poszukiwaniu odpowiednich schronień nietoperze mogą odbywać wędrówki sezonowe. Podobnie jak w przypadku ptaków są w śród nich gatunki migrujące i osiadłe. Podkowce małe czy gacki zazwyczaj korzystają ze schronień zimowych oddalonych zaledwie kilka do kilkunastu kilometrów od schronień letnich, natomiast borowce i karliki większe podejmują dalekie wędrówki, przekraczające nawet dystans tysiąca kilometrów.Nietoperze w Polsce 6Hibernacja…

W czasie hibernacji absolutnie najważniejsze jest oszczędzanie energii i to osiągają nietoperze dzięki daleko idącym zmianom w swojej fizjologii. Regulacja hormonalna powoduje spadek temperatury ciała, spowolnienie tętna i oddechu. Podczas gdy tętno nocka dużego, w locie osiąga 880 uderzeń na minutę, a w stania spoczynku wynosi 250 – 450, podczas hibernacji tylko 18 – 80. Przerwy między kolejnymi oddechami trwają do 90 minut, podczas gdy w stanie aktywności zaledwie 6 sekund.

Udowodniono, że mechanizm sezonowych zmian ciężaru ciała polegający na gwałtownym zwiększenia ciężaru przed zimą u nietoperzy jest wrodzony. Odpowiedzi na tą tezę udzielił eksperyment, podczas którego przetrzymywano nietoperze w niewoli przez 3 lata. Zwierzęta znajdowały się w sztucznie oświetlonym pomieszczeniu, w stałej temperaturze przez cały czas i były obficie karmione. Nie zmieniło to jednak ich rocznego cyklu zmiany ciężaru ciała. Podczas hibernacji nietoperze tracą dziennie około 0,2% masy ciała, co w ciągu kilku miesięcy składa się nawet na 30 – 40% masy ciała. Długość trwania hibernacji jest uzależniona od trwania niekorzystnych warunków klimatycznych.Nietoperze w Polsce 7Na przykład w Polsce u nocka rudego hibernacja trwa od około 175 do 190 dni. Pierwotnie nietoperze hibernowały w jaskiniach, obecnie oprócz naturalnych podziemi, nietoperze przystosowały się do wykorzystywania podziemi zbudowanych przez człowieka. Dobre warunki dla hibernacji stwarzają piwnice, forty, tunele, schrony, studnie. Udowodniono istotne różnice w składzie gatunkowym i częstości zimowania nietoperzy w poszczególnych typach schronień. Na przykład w środkowej i wschodniej Polsce stwierdzono, że w jaskiniach liczebnie dominują nocki Natterera i nocki duże, w fortach i schronach bojowych – mopki, w dużych piwnicach – nocki Natterera, a w małych przydomowych piwnicach – gacki.

Nietoperze wykazują ścisły związek z zimowiskami i często odbywają hibernację z roku na rok w tych samych schronieniach. Zdarzają się i takie osobniki nietoperzy, które mają swoje ulubione miejsca w obrębie zimowiska na przykład osobnik podkowca dużego, zimuje od lat w Jaskini Łokietka w ulubionej sali, niemal zawsze w tym samym miejscu. Przywiązanie nietoperzy do zimowisk, pozwala śledzić zmiany liczebności tych ssaków na danym terenie. Kontrolując schronienia przez wiele lat, możemy określić trendy populacyjne poszczególnych gatunków.Nietoperze w Polsce 8Echolokacja…

Echolokacja służy nietoperzom do orientacji w ciemności. Ultradźwięki emitowane przez nietoperze rozchodzą się koliście od jego głowy, a odbite wracają do uszu i informują o otoczeniu. Siła odbitych wibracji informuje zwierzę o odległości, natomiast różnica czasowa pomiędzy odbiorem odbić wskazuje kierunek ruchu ofiary. Większość nietoperzy posługujących się echolokacją wytwarza dźwięki o częstotliwości 20 do 80 kHz, a niektóre nawet od 120 do 210 kHz. Sygnały są rejestrowane jako zmiana częstotliwości powracającej fali (efekt Dopplera). Polujący nietoperz szuka zdobyczy emitując 5 do 10 impulsów w ciągu sekundy. W momencie zlokalizowania lecącego owada liczba impulsów wzrasta do 15 – 50 na sekundę, a w kolejnej fazie do 200 impulsów na sekundę.

Wtedy uzyskuje dokładną stałą informacje o celu. Echolokacja nietoperzy daje nowe możliwości badania tych ssaków. Skonstruowano detektory ultrasoniczne (batdetektory), które pozwalają na zamianę ultradźwięków na dźwięki słyszalne przez ludzi. Okazało się, że poszczególne gatunki wydają specyficzne sygnały i mogą być zidentyfikowane przez doświadczonych badaczy lub przy pomocy specjalistycznej aparatury. Praca badacza nietoperzy (chiropterologa) upodobniła się do pracy ornitologa, dla którego głównym sposobem identyfikacji ptaków są ich głosy. Dzięki temu można obecnie prowadzić badania nietoperzy bez potrzeby chwytania ich, co dotychczas nie było możliwe.

:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Komentowanie nieaktywne.

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...